Mesele sadece para değil

Erkan Öz

  • 16 Aralık 2019

Blokchain (Blokzincir) teknolojisi Bitcoin isimli küresel, merkeziyetsiz bir rezerv para oluşturulmasını mümkün kıldı. 

Blokzincir bu tip teknolojilerin öncüsü olmakla beraber tek örneği de değil. Bu teknoloji grubuna ‘dağıtık veritabanı teknolojileri’ (DLT) deniliyor. 

Bugün bizim kullandığımız merkezi sistemlerde veritabanları belirli noktalarda tutulur. Bu noktalara erişim kaybolursa sistem çöker. Kötü niyetli kişiler bu noktalara erişim sağlarsa veriler çalınır. Veritabanının tutulduğu noktayı denetleyen merci, sistemin de sahibidir ve onu tam olarak kontrol eder. 

Oysa DLT’de veritabanı bir noktada, bir merkezde tutulmaz. Sisteme üye tüm bilgisayarlarda aynı anda tutulur. Veritabanında bir değişiklik olduğunda senkronize şekilde tüm üye bilgisayarlardaki tüm kopyalarda da aynı değişiklik yapılır. 

DLT’de (istenirse) bir merkez olmayacağı için sistemin çökertilmesi, sistemden veri çalınması vs çok çok daha zordur. Veritabanına yeni giriş yapmak için bir merkeze yani onay otoritesine de ihtiyaç yoktur. 

DLT ilk olarak Bitcoin yani merkeziyetsiz para üretimi için icat  edildi. Ancak çok daha geniş alanlarda da kullanılması mümkün. 

Finansal ürünler, kimlik, tapu, diploma, telif hakları, fikri mülkiyet hakları, hukuki deliller, tedarik zinciri kayıtları, denetim raporları vb her türlü kıymetli veri ve evrak DLT ile saklanabilir. DLT ve akıllı kontratlarla merkezi bir onay merciine ve kağıt vb kayıt tutma zorunluluğu olmadığı için milyarlarca dolar değerinde tasarruf yapılabilir.

DLT, Blokzincir ve Bitcoin’in icadı ile yaklaşık on yıldır hayatımızda. Ancak  klasik merkezi yapılar daha DLT’nin ilk ürünü olan merkeziyetsiz, bağımsız ve dijital bir rezerv para kavramını bile doğru dürüst içine sindiremedi.

Oysa mesele sadece para değil. DLT’nin verdiği imkanlar mutlaka kredi yaratma mekanizmasında da özgürleştirici bir rol oynayacak.

Bugünkü klasik düzende merkez bankaları baz parayı yaratır. Ticari bankalar ise genelde bire on oranı ile bu baz parayı krediye dönüştürür.

Böylece kredi oluşturma yani baz parayı genişletme ve toplam para arzını meydana getirme de merkezi bir modelle yapılır. Sizin kredibiliteniz olup olmadığına, ne kadar kredi alabileceğinize hep merkezdeki bu otorite (onay mercii) karar verir. 

Geçenlerde dünyanın en büyük ve en başarılı Hedge Fonu’nun kurucusu ve yöneticisi Ray Dalio günümüzde krediye asıl ihtiyacı olanların işte bu merkezi bankacılık sistemi nedeniyle krediye ulaşamadığını ve bu durumun çok ciddi fırsat eşitsizliği oluşturduğunu söyledi. Dalio alt kesimlerin krediye ulaşamaması nedeniyle gelir dağılımında adaletsizliğin derinleştiğini belirterek bu sorunun sistemin genelini tehdit ettiği uyarısında bulundu.

İşte gelişen DLT teknolojisi ile ekonomik aktörler ortada banka vb bir merkezi kurum olmadan kendi içlerinde kimin ne kredibilitesi olduğuna, kimin ne kadar kredi oluşturabileceğine karar verebilir. 
Ödenmeyen kredilerin kaydı sistemde değiştirilemez ve şeffaf bir şekilde tutulabilir. Kredi skorları bankalar tarafından değil işte bu ödeme performansları ile otomatik olarak çıkartılabilir. Böylece tıpkı diğer alanlarda olduğu gibi merkezi onay otoritesine ihtiyaç ortadan kalkınca; bu otoritenin tükettiği araziler, binalar, binlerce çalışan ve onların maliyetleri ve sayısız ihtiyaçları gibi yine milyarlarca dolarlık ekonomik kaynaktan tasarruf edilebilir.

Kulağınıza çok mu ütopik geldi? Yurtdışında anlatsak ütopya bile değil rüya olarak değerlendirirler. Oysa Türkiye’de demokratik kredi oluşturma işi dijital değil ama analog bir DLT yöntemi ile zaten yapılıyor: Dünyada sadece bizde çek sistemi adeta kredi oluşturmak için herhangi bir merkezi denetim olmaksızın ticaret dünyamızda yoğun olarak kullanılır. 

Bugün Türkiye’de vadeli çeklerin ön yüzünde yazan değerlerinin toplamı yaklaşık 1 trilyon TL. Ülkemizdeki toplam para arzı ise (M3) 2.5 trilyon TL civarında. Çeklerin dolaşım hızını (el değiştirme sıklığı) hesap ettiğimiz de belki de bankacılık sisteminin oluşturduğu para miktarından daha fazla bir kaynak kredi olarak çekler ile piyasaya sürülüyor. Üstelik çeklerin ödenme oranı %96 ila 98 düzeyinde.

Bizim zaten kullandığımız bu çek sistemini blockchaine taşıyarak merkezi onay mercii (banka) ihtiyacı, kağıt kayıt tutma (çek defteri vs) ihtiyacı vb zorunluluklar ortadan kaldırılabilir. Blockchain üzerinde üretilen kredilerin miktarı, dolaşım hızı, her ekonomik aktörün kredi notu vb bilgiler anlık bir şekilde elde edilebilir. 

Daha da önemlisi Türkiye bu demokratik kredi oluşturma yöntemini DLT’ye taşıyarak tüm dünyaya yepyeni bir finansal ürün olarak ihraç edebilir. 

Ah keşke dediğinizi duyar gibiyim. Ama merak etmeyin bu konuda çalışmalar çoktan başladı. Cemil Şinasi Türün hocamızın liderliğinde bir ekip Defterhane adıyla çekleri DLT’ye taşımak için çok stratejik bir proje üzerinde zaten şuan Türkiye’de çalışıyor. 

İşte İstanbul’u bir küresel finans merkezi yapmak istiyorsak bize lazım olan muhteşem projelere bir örnek...

Kripto para piyasasıyla ilgili en güncel haberlerden ve analizlerden anında bilgi sahibi olmak için bizi Twitter - Facebook hesaplarımızdan ve Telegram grubumuzdan takip edebilirsiniz…

Erkan Öz

Erkan öz

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Dört Yıl Sonra Hala Aynı Noktadayız
22 Şubat 2021
Kriptoparalarda Vergiler Nasıl Olmalı?
08 Şubat 2021
Bitcoin Alanlar Türkiye’ye Döviz Getiriyor
25 Ocak 2021
Kriptoparalarda Yeni Sessiz Devrim: Dijital Para Bankaları
18 Ocak 2021
Hani Altından Çıkan Para Bitcoin’e Gidiyordu
11 Ocak 2021
Koşun Financial Times’ta Haber Olmuşuz!
04 Ocak 2021
Dava Edelim ama Önce Kimi?
28 Aralık 2020
Ripple Davası Kripto Paraları Nasıl Etkiler?
22 Aralık 2020
Mt.Gox Bitcoin’i Düşürecek mi?
14 Aralık 2020
Klasik medyanın Bitcoin sınavı
08 Aralık 2020
Bitcoin madencilik zorluğu arttı, şimdi ne olacak?
30 Kasım 2020
Bitcoin’e yatırım yapmak ahlaksızlık mı?
23 Kasım 2020
Gözlerime inanamıyorum…
18 Kasım 2020
Wall Street: Bitcoin yatırımı için hala erken
11 Kasım 2020
Biden’ın kripto paralara etkisi nasıl olur?
05 Kasım 2020
Kavga zamanı değil
27 Ekim 2020
Bitcoin diğer piyasalardan ayrışıyor mu?
20 Ekim 2020
Merkez Bankası Dijital Paraları ve Bitcoin
13 Ekim 2020
Bitcoin, Bitmex, Trump...
05 Ekim 2020
Blockzincir’de başarı...
28 Eylül 2020
Piyasalar ve Bitcoin
22 Eylül 2020
Altın, Bitcoin ve balonlar
14 Eylül 2020
Deflasyonda Bitcoin
07 Eylül 2020
Bazı sözleri kimin söylediği de çok önemlidir
31 Ağustos 2020
IMF’nin kripto para videosu
24 Ağustos 2020
DeFi’ye büyük tehdit: Ethereum işlem ücretleri
17 Ağustos 2020
Bitcoin ve Ethereum Kavgası
10 Ağustos 2020
Her şey 2017’ye benzemeye başladı
27 Temmuz 2020
IMFCoin gelirse Bitcoin’e ne olacak?
20 Temmuz 2020
Kripto paralar ve klasik finans entegre oluyor
13 Temmuz 2020
Borsaya değil altın, gümüş ve Bitcoin’e bak
06 Temmuz 2020
Dijital para regülasyonlarında fırsatı kaçırıyoruz...
29 Haziran 2020
Defi’de ve Compound’da neler oluyor?
22 Haziran 2020
'Gerçek Bitcoin’e dayalı fon' sonunda Alman borsasında
15 Haziran 2020
Yeni ekonomide kaynaklar sınırsız
08 Haziran 2020
Bitcoin devletleri yıkacak efsanesi
02 Haziran 2020
Kuantum bilgisayar efsanesi
26 Mayıs 2020
Ya ABD bütün Bitcoinleri satın alırsa?
19 Mayıs 2020
Nerede o eski ‘halving’ler
11 Mayıs 2020
Pastayı yine başkaları yemesin
04 Mayıs 2020
Bitcoin neden talep görüyor?
27 Nisan 2020
Bitcoin ve altın
20 Nisan 2020
Covid19, dijital paraya geçiş ve para basma 
14 Nisan 2020
Kripto para şirketlerine açılan davalar
06 Nisan 2020
Bitcoin, Blockchain ve devlet
30 Mart 2020
Helikopter para ve tarihi güvenli limanlar
23 Mart 2020
Merkez bankaları yenildi, sıra hükümetlerde...
16 Mart 2020
Petrol-dolar sisteminin sonu mu?
09 Mart 2020
Trump virüs kapar mı?
02 Mart 2020
Borsalar düşüyor, altın çıkıyor... Peki ya Bitcoin?
24 Şubat 2020
Çin’in kağıt para karantinası Bitcoin’i nasıl etkiler?
20 Şubat 2020
Altcoinlerin geleceği
10 Şubat 2020
Tether Gold mu Biga mı?
03 Şubat 2020
Bankaların kriptopara aşkı
27 Ocak 2020
FUD sezonu açıldı
20 Ocak 2020
2020’de Bitcoin için umutlar artıyor
13 Ocak 2020
Hoşgeldin SPK
06 Ocak 2020
2019 umutlar, 2020 beklentiler...
30 Aralık 2019
İslam Dünyası blockchain ile bir araya gelebilir
22 Aralık 2019
Mesele sadece para değil
16 Aralık 2019
Amerika kripto paralara direniyor... Ama nereye kadar?
09 Aralık 2019
2017’yi yeniden yaşatabilecek olay
02 Aralık 2019
Ulus devletler kripto paraları nasıl kullanıyor? 
25 Kasım 2019
Bitcoin ile alış-veriş
18 Kasım 2019
Bitcoin’in arkasında hiçbir değer yok mu?
11 Kasım 2019
Para ve Devlet
04 Kasım 2019
Bitcoin neden düştü? Neden çıktı?
28 Ekim 2019
Büyük Sermaye 'Bitcoin' topluyor...
21 Ekim 2019
Libra öldü mü? 
14 Ekim 2019
Bitcoin’de Bakkt’a değil Venezuela’ya bak
07 Ekim 2019

YAZARLARIMIZ

Dört Yıl Sonra Hala Aynı Noktadayız
Dört Yıl Sonra Hala Aynı Noktadayız
Yazar: Erkan Öz
22 Şubat 2021
Kriptopara Temel Analizi - 2
Kriptopara Temel Analizi - 2
Yazar: Erkin Şahinöz
06 Şubat 2021
ICO - İlk dijital para arzı ve yatırımcının korunması
ICO - İlk dijital para arzı ve yatırımcının korunması
Yazar: Mete Tevetoğlu
13 Kasım 2020
ABD Başkanlık Seçimi Piyasaları Nasıl Etkiliyor?
ABD Başkanlık Seçimi Piyasaları Nasıl Etkiliyor?
Yazar: Erdoğan Turan
13 Ekim 2020
Dijital paraların günlük hayatımıza girmesi artık an meselesi!
Dijital paraların günlük hayatımıza girmesi artık an meselesi!
Yazar: Ali Ağaoğlu
10 Temmuz 2020
Kodlama yapacaksak buradan başlayalım...
Kodlama yapacaksak buradan başlayalım...
Yazar: Emre Alkin
31 Mart 2020
Bitcoin halving fiyatlara nasıl yansır?
Bitcoin halving fiyatlara nasıl yansır?
Yazar: Mehmet Çoban
05 Aralık 2019